Ei of ij? De truc

De Nederlandse spelling wemelt van gelijkluidende woorden met een verschillende spelling (een concept waar volgens mij nog altijd geen woord voor bestaat, omdat homofoon, homgraaf en homoniem al bezet zijn. Suggesties welkom!). Het gaat dan om woorden als wij en wei.

Klankwet

Wie wil weten waarom we ons vandaag moeten kwellen met verschillende spellingen voor dezelfde klank, moet een paar eeuwen terug de tijd in. De lange ij werd in lang vervlogen als ie uitgesproken. Maar een klankwet bracht daar verandering in. Enkel koppige West-Vlamingen volharden nog in de boosheid.

Trucje

Ondertussen blijven we wel met een opzoekspelling zitten. Gelukkig bestaan er ezelsbruggetjes. Voor werkwoorden heb je er heel wat. Het overbekende ’t Kofschip voor wie twijfelt aan d of t bijvoorbeeld. Maar er is er ook een trucje voor wie wil weten of hij zijn werkwoorden met lange ij of korte ei schrijft. Exemplaren met een lange ij zijn onregelmatig. Dat wil zeggen dat ze in de onvoltooid verleden tijd of in het voltooid deelwoord een andere stam hebben dan in de onvoltooid tegenwoordige tijd. Werkwoorden met een korte ei zijn dan weer regelmatig. Hun stam blijft dus altijd hetzelfde.

Bijvoorbeeld: wijzen – wees – gewezen. Maar: peilen – peilde – gepeild.
Ook: rijden – reed – gereden. Maar: reiken – reikte – gereikt.
Of, een klassieker: lijden – leed – geleden. Maar: leidden – leidde – geleid.

Onregelmatig

Zo klaar als een klontje. Lijkt (leek – geleken) het. De praktijk is natuurlijk niet zo eenduidig. Er zijn een heleboel woorden waarvoor het trucje gewoon niet opgaat. Vergrijzen. Wijden (en alle afgeleide vormen, zoals: een ontwijde kerk). Bevrijden. Krijsen. Spijzen. Rijpen.

Tja, regeltjes. Met een kofschip alleen is nog nooit iemand de wereld rondgereisd. (Maar: rijzen – rees – gerezen!)

Doelloos ronddobberen in de zee van de Nederlandse taalregels: een kofschip alleen brengt je zelden op je bestemming.

IA9FRFMN3Z

3 gedachtes over “Ei of ij? De truc

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s