Daar ga ik over!

Als je naar Nederland belt, en je vraagt naar iemand die zich bezig houdt met de kantoormeubelen, dan is het antwoord steevast: “De persoon die daarover gaat, is niet aanwezig/in gesprek/niet geïnteresseerd.” Nu is deze zin echt wel een beetje vreemd (voor een Belg), hoewel alle receptionistes die ik aan de lijn had hem gemakkelijk in de mond namen.

Laten we eerst en vooral eens kijken wat er zo vreemd is. De constructie ‘ergens over gaan’ slaat meestal op boeken of films, in het algemeen: iets dat een verhaal omsluit. Bij uitbreiding kan een verhaal op zich ook ergens over gaan. Het feit dat plots een persoon, een levend wezen, ook ergens over kan gaan, is in dat opzicht wel vreemd. Als je immers vraagt waar een boek over gaat, dan vraag je eigenlijk naar de inhoud van het schrijfsel. Kunnen personen ook een inhoud hebben? Of commissies (De commissie die daarover gaat, wil dat de bijdragen voor ARD, ZDF, Deutschlandradio en …)? Of wethouders (Kaderstellend wil ik aan de wethouder die daarover gaat alvast maar uitspreken dat ik dat als volksvertegenwoordiger bij voorbaar en achteraf controlerend ) En kunnen die min of meer levende wezens dan ‘ergens over gaan’?

Het antwoord hierop is eigenlijk vrij voor de hand liggend. We spreken hier over een geval van metonymie of metafoor (ik kan die twee echt niet uit elkaar houden), waarbij de persoon staat voor de functie die hij uitoefent. PERSOON = FUNCTIE. Dat is iets dat wel meer voorkomt in de taal. Denk maar aan iets dat al eens op Taalkoeien verscheen: “ik sta geparkeerd tegenover de kerk” als je eigenlijk je auto bedoelt. Of het grappige “ik steek nog niet in“, als iemand je vraagt of er al elektriciteit door de kabels gaat. En ik ben er overigens heel erg hard van overtuigd dat er ergens ooit wel mensen zullen zijn die zeggen dat ze rinkelen, als hun GSM afgaat.

14 gedachtes over “Daar ga ik over!

  1. Metonymie kan je onthouden doordat nymos = naam. Dat is dus een naamsverandering, waarbij je alle mogelijke variaties hebt:
    – omhulsel ipv inhoud: “ga je mee een glas drinken?”
    – merknaam ipv voorwerp: “Heeft iemand een bic bij?”
    – deel ipv geheel: “Zeg poepke, gade gij mee?” “Hey, ik heb nieuwe wielen. Eens kijken?” (waarbij dan, naar analogie met het Engels, een auto wordt bedoeld)
    – functie (of bedrijf) ipv persoon: “De post is nog niet langsgeweest” “Ik wacht tot Telenet belt”
    – en jawel: persoon ipv voorwerp: “Oi, ik ben aan het rinkelen!”

  2. Van Dale zet bij de betekenis “het gezag over iets dragen” of “de zorg/verantwoording voor iets hebben” voor “gaan over iets” geen enkele toevoeging als “niet in Belgische standaardtaal” of iets dergelijks.

    Jij redeneert vanuit de betekenis “handelen over”, maar die betekenis moet zelf al afgeleid zijn van iets anders. Want de grondbetekenis van “gaan” heeft ongetwijfeld een menselijk onderwerp. Uit het online “Etymologisch woordenboek van het Nederlands”: “Gaan betekende oorspronkelijk uitsluitend ‘zich te voet voortbewegen van personen’, maar gaandeweg kreeg het de ruimere betekenis van ‘voortbewegen in het algemeen’ en kon het ook met onpersoonlijke subjecten worden verbonden.”

    Misschien is het dus wel andersom. Dat het onpersoonlijke gebruik zich als een personificatie heeft ontwikkeld uit die persoonlijke betekenis.

    Ik heb even gezocht op dbnl in oudere teksten, en ik vind daar bijvoorbeeld in een achttiende-eeuwse tekst een bewering over de man ‘die voor meester gaet over alle de gedierten’. Zou dat niet de oorsprong van ‘gaan over’ zijn? Dat het was ‘voor meester gaan over’?

  3. he hoe vreemd is dat.

    Het heeft misschien iets te maken met klemtoon. als ik zeg (hoofdletter is klemtoon)
    – de persoon die daar OVER gaat: dan zou ik het nog kunnen aanvaarden in de zin van ‘de persoon die er eens over zal lezen en het eens zal doornemen’.
    – de persoon die daar over GAAT: klink heel vreemd, wel ok bij “het boek dat daar over GAAT”. betekent voor mij zoveel als ‘de inhoud van het boek’

    M’n google Noord-Zuid tooltje geeft het volgende:
    Lemma, BE, NL
    de persoon die daar over gaat, no frequency found, 166
    de persoon die daarover gaat, no frequency found, 107

    Met andere woorden: in België een no-go, in Nl komt het wel eens af en toe voor.

  4. “die daarover gaat” +site:.be geeft in http://www.google.com 34 resultaten. Ook niet veel, maar meer dan niets. “die daarover gaat” +site:.nl 266. Dus inderdaad meer, maar allebei kleine getallen. Maar je zult ongetwijfeld gelijk hebben dat het voor een Belg vreemd klinkt. Dat kun jij beter beoordelen dan ik.

  5. @taalprof: “die daarover gaat” is ook helemaal geen probleem. Het is de verbinding van “die daarover gaat” met persoon die bij mij echt niet werkt.
    “de cursus die daarover gaat”: prima
    “de persoon die daarover gaat”: no way :o)

  6. Daar gaat hij over.
    Daar heeft hij verantwoordelijkheid over.
    Daar maakt hij de beslissingen over.

    Ik heb nooit beseft dat dit raar Nederlands is, ik gebruik het zelf op mijn werk inderdaad ook wel eens.

    Kan het zijn dat het komt door het weglaten van een laatste werkwoord?

    De persoon die daar over gaat [i]besluiten[/i] is op het moment niet aanwezig.

    Dat zou natuurlijk ook een ander werkwoord dan ‘besluiten’ kunnen zijn. Misschien wat vergezocht…

  7. Metonymie gaat nog wat verder, dacht ik. ‘Vallende ziekte’ is er ook een voorbeeld van: niet de ziekte valt, maar de patiënt.
    http://vrttaal.net/taaldatabanken_master/juist/030626.shtml

    Wat ‘ergens over gaan’ betreft, misschien is die uitdrukking ontstaan in Nederland, maar het lijkt me niet dat die in België helemaal onbekend is. Veel Vlamingen zullen de uitdrukking in ieder geval wel begrijpen, hoewel ze die niet actief gebruiken. Nou ja, dat is het geval met de meeste ‘Nederlands Nederlandse’ woorden en uitdrukkingen in België, omgekeerd wil het niet zo best lukken.

    Dat de uitdrukking niet helemaal doorbreekt, heeft misschien te maken met het feit dat er in het Schoon Vlaams / het Verkavelingvlaams/ de tussentaal / het Belgisch Nederlands / het Vlaams (schrappen naargelang je persoonlijke overtuiging op dit gebied) al een alternatief voor bestaat:
    ‘Daar ga ik over’ –> ‘Dat is mijne rayon’😉

  8. In Vlaanderen kijken ook veel mensen verbaasd op wanneer je ergens in een onbekende stad/dorp bent en je vraagt: “Bent u hier bekend?. Je bedoelt dan natuurlijk “Kent u het hier een beetje zodanig dat u mij de weg kan uitleggen?” maar het wordt dikwijls geïnterpreteerd als: “Bent u hier een bekende mens?”. In Nederland wordt dit courant gebruikt en ik vind het een mooie openingszin. Maar is dit correct?

  9. correct niet correct…. laten we het erbij houden dat de Nederlander in die zin een betekenis van “bekend” activeert die de vlaming volgens jou niet zo meteen paraat heeft. Ik meen toch dat ik dat zinnetje ook wel gebruik en zeker begrijp. Maar ik ben dan ook limburger, wereldburger… ;o)

  10. @tom: ik snap het. Maar ‘wie daar()over gaat’ krijgt ookmet +site:.be nog een paar treffers. Een stuk of tien maar, dus inderdaad heel weinig.

    Misschien heeft het ook te maken met de andere betekenissen van ‘gaan’, die ook in België en Nederland anders liggen. Bijvoorbeeld de betekenis “lopen”, of het gebruik als hulpwerkwoord.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s