Om te infinitieven

Heel lang geleden hadden mensen het over “usiddjedum gahaban ina”. Dat is Gotisch en betekent zowat ‘ze gingen er op uit om hem te hebben’. Letterlijk staat er echter ‘ze gingen er op uit <hem hebben>. De mensen die Gotisch spraken hadden dus geen ‘te’ nodig, en al helemaal geen ‘om’.

In het Engels hebben de sprekers nog steeds geen ‘om’ nodig:

  • They went out to find him.

In het Nederlands is de ‘te’ al zo gewoontjes geworden, dat er nog een element bij moest, namelijk ‘om’, om alles een beetje duidelijk te maken.

Maar zou het niet kunnen, dat we in de toekomst die ‘te’ helemaal niet meer nodig hebben? In constructies van ‘adjectief + om + infinitief’, zoals ‘dat is interessant om weten’, staat bijvoorbeeld al geen ‘te’ meer.

Nu schijnt het wel dat de constructie zonder ‘te’ al sinds de middeleeuwen rondwaart in onze taal, en dat we dus niet over een recente ontwikkeling spreken. Mocht nu blijken dat het gebruik van ‘om + infinitief’, zonder ‘te’ stijgt, dan is er misschien kans op het verlies van ‘te’. Of misschien toch in bepaalde gevallen.

Ogen en oren open voor infinitieven zonder ‘te’!

– Zo hoorde ik zaterdag, op de Scherpenheuvel uitstap, waar Esther al haar katholieke taalkoe hoorde, de gids zeggen dat het tegenwoordig “goed om leven” is.

– Opzoeken in de corpora van de INL is teleurstellend: geen enkele treffer! Het lijkt erop dat de corpora van het INL niet echt representatief zijn voor ‘dagelijks’ gebruik. Jammer dat het Corpus Gesproken Nederlands zo duur is…

13 gedachtes over “Om te infinitieven

  1. Bij mijn weten is het vrij gebruikelijk om de uitdrukking ‘goed om wonen’ te hanteren. Alleen wordt hier natuurlijk opnieuw een uitdrukking met het adjectief ‘goed’ gebruikt. Misschien is het gebruik van ‘om+inf’ specifiek tot dit adjectief beperkt.

  2. Waarschijnlijk ben ik ouderwets, maar voor mijn taalgevoel mist er iets in “goed om wonen” of “goed om weten”. Dat klinkt ergens gewoon slecht! Ik stel dus voor dat we allemaal braaf doorgaan met die “te” te zeggen! Ik denk wel dat er nog andere mogelijkheden zijn dan alleen met “goed”. “Interessant om weten” heb ik ook al eens gehoord.

  3. Hmmm, ik kan ‘te’ ook zeker niet weglaten. Als ik google op “het is goed om weten” vind ik 287 Nederlandstalige pagina’s, waarvan zo op het eerste gezicht de meeste uit Belgie komen. Een Noord-Zuid-verschil?

  4. “goed om wonen” krijgt 107 treffers in Google, vrijwel zonder uitzondering afkomstig uit België (.be of duidelijk door een Belg geschreven). Het lijkt dus een Belgisch-Nederlands verschijnsel. Maar 107 treffers is eigenlijk nog niet zo veel. Ik denk dat een meer gebruikte variant hier is: “het is hier goed wonen”. Dus zonder ‘om’ én zonder ‘te’.

    Bij “dat is interessant om weten” hetzelfde beeld: 12 treffers, zonder uitzondering .be, met ‘te’ 31 treffers, merendeel .nl.

  5. Dat positief – negatief-verschil is me ook al opgevallen! En dat Noord-Zuid er iets mee te maken heeft, lijkt nu ook wel duidelijk. Volgens mij is “het is hier goed wonen” wel al een ander soort zin. Het gaat daar niet meer om het finale verband met “om+te+inf.”, maar om een soort bepaling van/bij “hier”. Ergens lijkt er me ook een betekenisverschil, maar ik kan er de vinger niet op leggen.

  6. @esther: ‘ik vind die rok goed passen’ lijkt mij een zogeheten “small clause”, vergelijkbaar met ‘ik zie haar dansen’. Dat ‘goed’ hoeft hier niet per se bij, je kunt ook een onbeklemtoond ‘wel’ gebruiken: ‘ik vind die rok (wel/niet) passen bij je bloes’, of ‘ik vind die rok jou flatteren/dik maken’.

  7. ik vind het ook wel klinken.

    Bij een zinnetje als “ik vind het … ” vul je doorgaans een adjectief in op de puntjes. Met andere woorden, de infinitief die je gebruikt moet op de een of andere manier een eigenschap van zijn onderwerp aangeven. Ik denk daarbij meteen aan intransitieve werkwoorden (ww zonder voorwerp). Ik denk ook aan de ACI (https://taalkoeien.wordpress.com/2006/01/16/aci/) “ik hoorde hem zingen” – “ik hoorde dat hij zong”. Dat zou je kunnen toepassen op bovenstaande zin: “ik vind het wel klinken” – “ik vind dat het wel klonk”. De accusatief (objectsvorm) van “het” is dan “het”.

    Vanwege die verwantschap met de toch algemeen aanvaarde ACI en de sterke beperking op het gebruik (enkel intrans. ww. die een eigenschap geven aan het subject – taalprof, een term?) zou ik zeggen: doe maar!

    Een kleine noot hierbij:
    je kan je altijd verdedigen door te zeggen dat de grenzen tussen zelfstandige naamwoorden, adjectieven, werkwoorden, … erg klein is. Op taalkoeien hadden we het al over :
    richting: substantief of voorzetsel? https://taalkoeien.wordpress.com/2007/03/05/een-stap-richting-de-oplossing/
    winkeldief: substantief of werkwoord? https://taalkoeien.wordpress.com/2007/05/09/winkeldieven/
    RSS: substantief of werkwoord?
    https://taalkoeien.wordpress.com/2006/02/23/ik-rss-jij-rsst/
    Conversie in het algemeen:
    https://taalkoeien.wordpress.com/2006/01/14/conversions/
    https://taalkoeien.wordpress.com/tag/taalkoeien/conversie/

    Met andere woorden: in de zin “ik vind het wel klinken” kan je altijd argumenteren dat voor jou “klinken” een zekere adjectiefwaarde heeft. En dat is nog helemaal niet zo vreemd, aangezien “klinken” een eigenschap geeft aan z’n onderwerp als het als werkwoord wordt gebruikt.

  8. ‘te’ weglaten? Is ‘goed om wonen’ dan het tegenovergestelde van ‘verkeerd om wonen’ ? Het lijkt me dan toch verwarring geven met andere zaken die we al wel gewend zijn te zeggen (dat laatste dan weer wel zonder ‘om’😉 ).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s