Geslachtengevoel

Iedereen weet wel dat Nederlanders het gevoel voor de geslachten van substantieven stilaan verloren hebben, terwijl het bij Vlamingen nog voortleeft. Voor die laatsten is het logisch, omdat ze in hun spreektaal de lidwoorden 'ne(n)' en 'de(n)' gebruiken voor mannelijke woorden. Wat ik me wel al een tijdje afvraag, is hoe neologismen, merknamen of net ontleende woorden aan hun geslacht komen. Iedereen spreekt in Vlaanderen van den Delhaize, terwijl den Carrefour nooit zou kunnen. Daar zou het geslacht eventueel nog overgenomen kunnen zijn uit het Frans. Maar hoe zit het dan met Engelse leenwoorden, zoals ne fax, ne mail en een sms (ne zou hier fout zijn)? Waar komt daar het geslachtengevoel vandaan?

24 gedachtes over “Geslachtengevoel

  1. den Carrefour zou ik inderdaad ook niet zeggen, maar “de Carrefour” is heel gangbaar in mijn spreektaal.

    “ne sms” gaat niet, volgens mij, omdat de klank “s” begint met een klinker… zoals in het Engels kan je dan ook niet “a” krijgen, maar wel “an”. “nen sms” is perfect gangbaar in spreektaal, hoor. Toch alvast in de spreektaal van de mensen die ik hoor praten over sms’jes.

  2. “De Carrefour” zeg ik ook, ik wou aantonen dat het nooit als mannelijk beschouwd wordt. “Ne” of “nen sms” heb ik nog nooit horen zeggen. Ook dingen als “ne website”, of om buiten de sfeer van de informatica te treden “ne management” klinken mij onnatuurlijk in de oren.

  3. Misschien is dat ook wel enigszins dialectaal gebonden; “de Carrefour’ klinkt beter, vind ik, en ik houd het op “een sms” i.p.v. “nen sms” al klinkt het ook weer niet echt fout. “Ne management” kan gewoon niet omdat het geen kwestie van m./vr. is, het is gewoon onzijdig (“het management”), plus het is ook geen woord dat je in een doordeweeks ‘Vlaams’ Nederlands of dialect zou nodig hebben. Maar wat denk je van sinaasappel, en in’t bijzonder van het mooi Vlaams “appelsien”? “Den/nen appelsien” (mann. dus) of “de/een appelsien” (als vr. woord)? Zelf vind ik dat alleen “den/nen appelsien” lekker bekt, en het woord “sinaasappel” is volgens Van Dale ook mannelijk (zoals appel zelf), maar -behold!- appelsien bestaat ook volgens Van Dale (Vlaams gew.), en is ineens vrouwelijk! Aangezien alleen Vlamingen geslachtsgevoel hebben en appelsien een op en top Vlaams woordje is, laat uw gevoel spreken: is het “nen appelsien” of “een appelsien”?

  4. Mij klinkt “ne website” dan weer wel vertrouwd in de oren. “Ne management” niet, eerder tmanagement (o: Veel hangt af van wat gangbaar is in je woonplaats/streek van afkomst denk ik.

  5. Ik zou ook “nen appelsien” zeggen, denk ik, hoewel ik daar toch niet helemaal zeker van ben. Over dat management heb je natuurlijk gelijk🙂.

  6. Overigens, “ne website” gebruik ik (en de meeste mensen in mijn omgeving) vrij courant, maar dat is misschien omdat ik het internet intensief gebruik en websites al helemaal ingeburgerd zijn voor mij, tot in mijn dialect toe, zeg maar🙂

  7. bvb, u bedoelt ‘idolect’ zeker😉

    het zou natuurlijk ook perfect mogelijk zijn, zoals blake al zei, dat het voor nieuwe woorden begint te maken hebben met de beginklank van het woord. ‘nen website’ krijgt niemand gezegd. ‘nen email’ daarentegen wel, omdat de consonant-klinker verbinding wel te doen valt.

    future will tell

  8. “Ne website” is even mannelijk als “nen website”. Bij het onbepaalde lidwoord hoor je daarom het verschil altijd (voor medeklinker “ne”, anders “nen”). Bij het bepaalde lidwoord heb je dat verschil minder: “den” komt dan enkel voor woorden die met een klinkerklank beginnen. Dat wil niet zeggen dat alle andere woorden waar je “de” voor zegt per definitie vrouwelijk zijn.

    Het kan dus niet volledig teruggevoerd worden op beginklanken.

  9. @tom: ik bedoelde eigenlijk wel dialect, en niet idiolect, maar dat kan uiteraard ook wel een invloed hebben. Laat iemand daar maar eens een thesis over schrijven (en hiervoor solliciteer ik niet zelf. NIET! :-))

  10. Voor alle duidelijkheid : Carrefour is mannelijk! Het mannelijke bepaalde lidwoord wordt immers ‘ne’ voor alle stemloze medeklinkers (p, f, k, g, t, s, l, m, n…). Voor stemhebbende medeklinkers (b, z, d,…) en klinkers wordt dit ‘nen’ (eventueel ‘nem’). Vandaar de verwarring. Het bepaald lidwoord heeft vergelijkbare regels.

    Persoonlijk ben ik overigens bezig met een soort Algemeen Belgisch Nederlands, waarin deze dingen opgenomen zijn. Als iemand geïnteresseerd is (om het te promoten), vraag maar op…!

  11. als u bezig bent met algemeen belgisch nederlands, dient
    u dat te bevorderen en geen braaksel als promoten te
    gebruiken. dat is goed voor de randstad(nl) en pubejongetjes.

  12. als u bezig bent met algemeen belgisch nederlands, dient
    u dat te bevorderen en geen braaksel als promoten te
    gebruiken. dat is goed voor de randstad(nl) en puberjongetjes.

  13. Engelse leenwoorden worden mannelijk, tenzij er een reden voor bestaat dat ze een ander geslacht zouden krijgen… bijvoorbeeld zou iemand uit een streek waar men -ij als aj uitspreekt het engelse “reply” vrouwelijk kunnen achten

    Voor franse leenwoorden was het geslacht of gekopieerd, of mannelijk zonder eind-sjwa (doffe e) en vrouwelijk met eind-sjwa… Nu is het onduidelijker geworden omdat het Hollands Franse leenwoorden met klemtoon op de laatste lettergreep vaak onzijdig maakt, en met de invoering van de standaardtaal moest men dus bijvb leren om niet meer over “de/ne cadeau” te spreken. De conflict tussen Vlaams en ANs geslacht wordt trouwens heel duidelijk met de vaak voorkomende combinatie “nen boek” en “het boek”

    *spam*

  14. Om het geslacht van zn. aan te voelen, moet je niet bij het bepaald lidwoord te rade gaan (onderscheid de/het dient enkel om het onzijdig af te zonderen). De keuze wordt bepaald door het onbepaald lidw. ne(n/m) of (e)en voor het onderscheid tussen mann. en vr. Zet er dan nog een adjectief tussen en je ben al een stuk zekerder.

    Een appelsien is in het Antwerps vrouwelijk. Een lakker appelsing, de best’appelsing.
    In tegenstelling tot ne lakkeren appel, dem besten appel.
    De wordt den voor t, d, een klinker of een h. Dem voor een b. In beide gevallen voor een mannelijk zn. De wordt afgekort tot d’ (ook de buigings-e van het adj valt weg) voor een vr.zn.

    Wat Delhaize en Carrefour betreft zou ik denken aan ne winkel van Delhaize, dus den voor een D, terwijl ge bij Carrefour spreekt van ne Carrefour-winkel, niet ne winkel van Carrefour (geen eigennaam) , ne winkel van Leclerc wel, maar voor C en L voegt ge geen -n toe. de Leclerc en de Carrefour. Dem Bazar, de Lidl, den Aldi, de Zeeman, den Hema. Ne winkel, maar geen mar(k)t of supermar(k)t.

    ne Carrefour, nen Delhaize, nem Bazar, ne Leclerc, ne Lidl, nen Aldi, ne Zeeman en nen Aldi, nen Tiffany zijn dus allemaal mannelijke winkels. Het toevoegen van de buigings-n hangt af van de volgende klank(!), niet letter.

    nen sms, mann. gevolgd door een è-klank, dus met buigings-n
    Het is dus een appelsien en NIET nen appelsien, hoe lekker het ook bekt.

  15. Klein’ verduidelijking:

    het is dus “nen job” omdat job als dzjop klinkt; trouwens hoort de Franse/Engelse g in het rijtje: den Grand Bazar

    Trouwens, nog iets wat Haloewie z’n standpunt steunt: de meeste vruchten zijn vrouwelijk; maar dat veranderd niet dat “nen appelsien” zowel logisch als gebruikelijk is (appel van china).

  16. Mijn taalgevoel laat me een job zeggen, want vrouwelijk: een zware job, een gevaarlijke job. Nen job zou juist zijn, als het mann. was. Het is helaas niet ne zwaren job of ne gevaarlijken job.

    De stemhebbende tegenhanger van de k ( de Franse/Engelse G ) hoort niet in het rijtje van t, d, b, h of klinker.

    dem Bazar, maar de Grand Bazar.

    Nen appelsien “ligt” niet in mijn mond. Ik zal het dus nooit uitspreken, hoe logisch het ook mag zijn.

  17. Ge moogt appelsien en job vrouwelijk gebruiken als ge wilt. Maar net als “nen appelsien” nie in uwe mond ligt, ligt “een appelsien” niet in bovengenoemde posters hunne mond. Ik vind tenminste 150 treffers voor “ne(n) job”, dus ik geloof niet da’ ge dat echt fout kunt noemen

    Bedankt voor de opmerking omtrent de g, mss heeft Filip ’t fout gehoord.

  18. Oh, haloewie, welk geslacht kent ge trouwens aan deze vruchten toe?
    banaan
    kiwi
    pomelo, mango, avocado
    sweetie
    citroen, meloen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s