Even nadenken doet het je wel (1)

In een filmrecensie las ik onlangs de volgende zin: …even nadenken doet het je wel. Wat een ontzettend gekke zin. Ik zit al een tijdje te denken over wat er juist mis mee is, maar dat lijkt niet gemakkelijk op te lossen. Ik heb al wat theorieën bedacht over hulpwerkwoorden en valentie, causatieven en infinitiefzinnen, maar geen enkele bleek honderd procent sluitend. Het zou leuk zijn als iemand me uit de nood kon helpen. De (1) achter de titel van mijn post impliceert namelijk een vervolg van deze kwestie!

Advertenties

11 gedachtes over “Even nadenken doet het je wel (1)

  1. Geen idee wat de taalkundige uitleg is, maar dit zegt mijn taalgevoel: de nadruk ligt overdreven hard op ‘even nadenken’. Je verwacht dat er nog een tegenstelling komt. Bijvoorbeeld: ‘Even nadenken doet het je wel, maar echt lang staat de gemiddelde mens er niet bij stil. Of: ‘Even nadenken doet het je wel, maar je gaat er niet anders door handelen.’
    Bij ‘Het doet je wel even nadenken’, zit je als lezer minder te wachten op een vervolg.

  2. Dat klopt, met nadruk zou het beter gaan. Nu, de zin in die filmrecensie luidde volledig zo: “Vrolijk wordt een mens er niet van, maar even nadenken doet het je wel.” Toch vind ik nog steeds dat er iets mis is, omdat “maar even nadenken doet het je wel” achteraan staat. Als je het vooraan zou zetten, zou de zin ook niet meer helemaal kloppen, omdat de volgorde dan wat verpest zou zijn. Bovendien heb je het in jouw voorbeelden inderdaad om vervolgen van dat nadenken. In de filmrecensiezin gaat het om (niet) vrolijk worden, wat daar niet meteen mee in contact staat.

    Ik zou het veel logischer gevonden hebben om te zeggen: “Vrolijk wordt een mens er niet van, maar het doet je wel even nadenken”. De auteur wou nadruk leggen door “even nadenken” voorop te plaatsen (zoals jij ook al terecht opmerkte), maar dat klopt gewoon niet in deze zin. Ik vroeg me dus af waarom de nadruk in deze zin grammaticaal nogal fout zit en niet in bijvoorbeeld: “Even nadenken moet je wel”. Dat gaat voor mij wel.

  3. Ah, maar die zin is (volgens mijn bescheiden mening) om twee redenen fout.
    1. Zoals je zegt, de zin roept een tegenstelling op die er geen is. Vrolijk worden kan niet tegen over nadenken geplaatst worden
    2. Er is iets met de onderwerpen en de verwijzingen, maar ik kan niet goed uitleggen wat (voor alle duidelijkheid, ik ben geen germanist )
    In het eerste deel wordt er met ‘er’ verwezen naar de film en is ‘een mens’ onderwerp. In het tweede deel is de ‘het’ de film en ook onderwerp. Vergelijk met: De film maakt je niet vrolijker, maar doet je wel even nadenken. Hier is de film tweemaal onderwerp, en de lezer wordt tweemaal rechtstreeks aangesproken. Het is gewoon een rammelende zin, weg ermee 😉

    Bij de zin die jij ervan maakte (“Vrolijk wordt een mens er niet van, maar het doet je wel even nadenken”), krijg ik de indruk dat je niet vrolijk wordt van nadenken (maar je moet het toch doen, om een reden die buiten de zin ligt).

  4. Er is een taalkundige term voor dit verschijnsel (het van z’n plaats halen van een zinsdeel en dit vooraan plaatsen) en wel topicalisatie. Hiermee wordt in het Nederlands over het algemeen aangeduid dat er iets nieuws aan gesneden wordt. (anders dan het voorafgaande (vaak een opsomming) en vaak zelfs een tegenstelling)

  5. Ik weet niet helemaal of dat met die onderwerpen klopt. Want de zin blijft rammelen als je de film in het eerste deel wel onderwerp maakt: ‘Vrolijker maakt het(/hij) je niet, maar even nadenken doet het je wel.” Ook wel misschien doordat vrolijk zijn en nadenken weinig met elkaar te maken hebben. Maar misschien dat die verschillende onderwerpen het allemaal nog verwarrender maken. Toch vind ik dat in “Vrolijk wordt een mens er niet van, maar het doet je wel even nadenken”, het duidelijk genoeg is dat “er” en “het” naar hetzelfde verwijzen. Je kan toch ook in andere nevenschikkende zinnen verschillende onderwerpen gebruiken. Bijvoorbeeld: “Ik ging naar de film, maar die beviel me niet.” Het is dan gewoon verplicht om het onderwerp niet weg te laten.

  6. Even spelbreker spelen:

    “Vrolijk word je er niet van, maar even nadenken doet het je wel.” is naar mijn gevoel als moedertaalspreker van het Nederlands volledig correct. Toegegeven: het wint geen stijlprijs, maar grammaticaal correct is deze zin wél (en nu topicaliseerden we zelf net 🙂 ).

    Wat het misschien een beetje lelijk doet klinken is dat ‘het doet je nadenken’ een complexere constructie is. Heet zoiets trouwens geen werkwoordszin?

    Vergelijk ‘de film doet je nadenken’ met een ander -eenvoudiger- filmpredikaat, bijvoorbeeld ‘de film is spannend’:

    ‘Vrolijk word je er niet van, maar spannend is hij wel’.
    “Vrolijk word je er niet van, maar nadenken doet hij je wel’.

    Grammaticaal juist, maar o zo lelijk 🙂

  7. (sorry voor de vorige post… ik ga verder…)
    Net die complexheid is een deel van het probleem. Je kan niet zomaar alles gaan topicaliseren. Normaalgezien kan je maar een zinsdeel vooropplaatsen. Daar bestaan inderdaad uitzonderingen op (een stuk van een zinsdeel voorop, of meerdere zinsdelen voorop), maar die zijn uiteraard in de minderheid. Het gaat hier om een zin met een causatief, wat al een fundamenteel verschil is met een zin met een koppelwerkwoord + predikaat. Die causatief leidt een infinitiefzin in. In de hoofdzin fungeert “je” als object bij “doen”, maar in de infinitiefzin is “je” onderwerp bij “nadenken”. Dat maakt de zin dus extra complex, en misschien daarom ook moeilijker om zomaar vanalles voorop te plaatsen. “Even” is een bepaling bij “nadenken” die daar zo nauw mee verbonden is, dat je ze nauwelijks los van elkaar kan denken. Maar het is uiteindelijk wel een ander zinsdeel. En die “even” laat jij vallen in je zin: “Vrolijk word je er niet van, maar nadenken doet hij je wel” (een zin die inderdaad lelijk is :-)).

    Ik blijf het allemaal nog steeds onnatuurlijk vinden. Wat ik ook heb zitten denken: is het eigenlijk wel nodig hier iets voorop te plaatsen? De andere elementen die je voorop zou moeten kunnen plaatsen (maar overigens niet voorop kan plaatsen, volgens mij om de redenen die ik hierboven noemde), nl. “je” en “wel” zijn zo te verwachten in die zin dat je ze moeilijk nadruk kan geven. Vooral “je” is bovendien nog erg algemeen, en daarbij heeft nadruk absoluut geen zin. De zin: “Het doet je wel even nadenken” is eigenlijk al een beetje gelexicaliseerd geraakt, denk ik. Misschien dat ook daardoor topicalisatie vreemd klinkt. Ik blijf erover nadenken…

  8. Pingback: Afvragingen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s