Doen en Laten

Ludo Permentier schrijft op het taalblog van De Standaard over Laten en Doen:

Laten en doen

“Arts liet dementerende vrouw sterven.” Het is, hoe je het ook bekijkt, een tragisch bericht en de auteur heeft duidelijk geprobeerd behoedzaam te formuleren wat er is gebeurd. Maar door de kop boven het stuk kan hij een misverstand in het leven hebben geroepen.

Toen ik deze kop las, dacht ik eerst dat de arts nagelaten had het leven van een dementerende vrouw te redden of te verlengen. Dat hij bijvoorbeeld naliet haar noodzakelijke medicijnen te geven, of de vrouw niet kunstmatig in leven hield. “Passieve euthanasie”, wordt dat wel eens genoemd. Maar in het artikel blijkt het om meer te gaan: de arts hielp de vrouw bij zelfdoding. Het hulpwerkwoord laten is hier te zwak.

We hebben een alternatief, een hulpwerkwoord dat het verband tussen een handeling en het gevolg dwingender uitdrukt: doen. Je kunt iets laten gebeuren, en je kunt het doen gebeuren. Het tweede is actiever dan het eerste.

Maar in het artikel dat we vandaag lezen, is doen niet bruikbaar, want “doen sterven” betekent min of meer vermoorden, en dat is hier niet aan de orde. “Helpen sterven”, zoals in het artikel zelf wordt gebruikt, lijkt me de meest genuanceerde uitdrukking te zijn.

Ludo Permentier

Het toeval wil dat Esther en ik hierover tijdens het college algemene taalwetenschap iets geleerd hebben. Professor Dirk Geeraerts toonde ons zijn resultaten van een onderzoek naar de causatief met doen en laten in het Nederlands (dat hij uitvoerde met Dirk Speelman en presenteerde tijdens de Causality Workshop Utrecht). Wat bleek? (Esther, verbeter me als ik me vergis)

Laten kent een grote voorkeur. Doen zou enkel nog gebruikt worden in bepaalde vaste verbindingen en in enkele duidelijke gevallen. Het gebruik van doen en laten zou beïnvloed worden door de transitiviteit en reflexiviteit van het bijhorende werkwoord. De animaatheid (of het een levend wezen is of niet) van de causer (degene die doet of laat) heeft ook iets in de pap te brokken.

Een gedachte over “Doen en Laten

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s