Het meewerkend voorwerp

Mogelijk wordt inspecteurs de toegang ontzegd tot onderzoeksprogramma’s. (De Standaard) Dat is een constructie die je niet vaak meer tegenkomt. Meestal worden de inspecteurs gezien als het onderwerp. De zin wordt dan Mogelijk worden inspecteurs de toegang ontzegd. Dat is mogelijk een gevolg van het ontbreken van ‘er‘.

6 gedachtes over “Het meewerkend voorwerp

  1. Zo, dat is nogal een uitspraak! Op welke telling baseer je dat “meestal”? Als ik in google zoek op “werd ons de toegang ontzegd” en “werden wij de toegang ontzegd” kom ik het eerste wel tegen en het tweede niet.

    En waarom zou je hier “er” mogen toevoegen? Als het onderwerp inderdaad “de toegang” is, dan is dat toch bepaald en niet onbepaald (of nonspecifiek)? Dan mag daar toch geen “er” bij? “Er wordt ons de toegang ontzegd”?

    Lijkt me geen goede grammaticale analyse.

  2. Die ‘meestal’ is gebaseerd op wat we hier rond ons horen. Een google-test baseren op deze constructie is misschien niet zo’n goed idee, omdat deze constructie (toegang ontzeggen) sowieso niet al te frequent gebruikt wordt. We hebben er al eens op gewezen dat het meewerkend voorwerp aan het verdwijnen is. Het feit dat deze twee constructies naast elkaar voorkomen toont dat ook aan. Maar we moeten wel toegeven dat we hier geen gebruik maken van een echte telling. Dat is ook niet de bedoeling. Wanneer we iets in de taal vinden dat ons een beetje gek/speciaal/leuk/… klinkt, schrijven we dat hier neer. Empirisch onderzoek gaat daar niet aan vooraf.

    De zin over ‘er’ was misschien niet helemaal duidelijk geformuleerd. Hiermee bedoelden we dat je ‘er’ wel kunt plaatsen in een zin met ‘werd’, maar niet in een zin met ‘werden’, m.a.w. dus niet in een zin waarin ‘inspecteurs’ als onderwerp en dus niet als meewerkend voorwerp gezien wordt. De echte oorzaak kunnen we dat inderdaad niet noemen, maar wel een symptoom van het fenomeen.

    Bedankt voor je comment!

  3. Er wordt inspecteurs mogelijk de toegang ontzegd tot onderzoeksprogramma’s.
    Mogelijk wordt er inspecteurs de toegang ontzegd tot onderzoeksprogramma’s.

    *Er worden inspecteurs mogelijk de toegang ontzegd tot onderzoeksprogramma’s.
    *Mogelijk worden er inspecteurs de toegang ontzegd tot onderzoeksprogramma’s.

    Voor mij klonk de zin ‘Mogelijk wordt inspecteurs de toegang ontzegd tot onderzoeksprogramma’s.’. Ik vond het natuurlijker klinken om ‘Mogelijk worden inspecteurs de toegang ontzegd tot onderzoeksprogramma’s. Maar: ‘Er’ verwijst altijd naar het onderwerp. En als je ‘er’ invoegt in deze zin, dan voel je aan dat worden in het enkelvoud moet staan. Waarom? ‘Er’ verwijst naar het echte onderwerp, en niet naar het vermeende onderwerp ‘de inspecteurs’.

    Bedankt voor de comment!

  4. Aha! Maar dat blijf ik toch gek vinden. Als je niet zou beseffen dat ‘de toestand’ het onderwerp is, waarom zou je dan wel de verwijzing van ‘er’ goed zien?

    En wat ik in eerste instantie zei blijft natuurlijk ook nog overeind: het plaatsonderwerp ‘er’ zou alleen maar mogen bij een onbepaald (of nonspecifiek) onderwerp. Dus wel:

    Er ligt een boot op het strand

    maar niet:

    * Er ligt de boot op het strand

    Waarom zou je dan wel ‘er’ kunnen hebben bij het onderwerp ‘de toestand’?

    Misschien is er iets anders aan de hand: misschien beschouw je onbewust “de toegang ontzeggen” als een soort complex werkwoord (iets als “tegenhouden” of “weigeren”). Maar dan zou ‘inspecteurs’ automatisch het eerste voorwerp worden, en dus meer gezien worden als lijdend voorwerp, en dus, in het actief, het onderwerp.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s