Vaatafwasmachine

11 01 2008

In de mailbox kreeg ik de volgende vraag van Vincent:

Ik zeg altijd: vaatwasmachine. Mijn vrouw zegt altijd: afwasmachine.
Ik vind dat een merkwaardig woord. Alsof je een droogkast eerder een afdroogmachine zou noemen, en een boormachine een gaatjesmaakmachine zou noemen.

Vincent vindt dus dat “afwasmachine” een beetje redundant is. Hij redeneert waarschijnlijk als volgt: het is een wasmachine en die wast de vaat, dus ‘vaatwasmachine’. Klinkt als een geldige redenering.

Maar wat zegt Mijnheer Van Dale: “vaatwasmachine: zie afwasmachine” en dan een nette uitleg bij afwasmachine. Ook op basis van de populariteit van afwasmachine over vaatwasmachine in Google zou ik zeggen dat je het beter over een afwasmachine hebt (want dan stoot je het minste aantal mensen tegen de schenen!).

Trouwens, als je de redenering van Vincent doorzet, zou het eigenlijk een ‘afwas-wasmachine’ moeten zijn. Een wasmachine die de afwas doet.

Of zeg je wel eens tegen je vrouw: “we moeten de vaatwas nog doen?”

Enfin, waar het hier om gaat is natuurlijk dat het onduidelijk geworden is waar de woordgrenzen liggen/lagen. af – wasmachine, afwas – machine, af – was – machine, vaat – was – machine, vaatwas – machine, vaat – wasmachine.

Mijn mening daarbij is dat het een machine is, die de afwas doet, dus afwasmachine. Ik kan de redenering “het is een machine die de vaat wast, dus vaatwasmachine” ook aanvaarden. En het blijkt dat er een minderheid van de mensen ook “vaatmachine” zegt.

About these ads

Acties

Information

19 responses

11 01 2008
Maurice Vandebroek

In ons gezin heeft het korte, krachtige ‘vaatwasser’ definitief de andere benamingen vervangen, heb ik de indruk.
‘Droogkast’ blijven we zeggen, Vlamingen als we zijn, hoewel dat volgens bepaalde bronnen geen Standaardnederlands zou zijn. Alternatieven zijn ‘droogtrommel’, ‘wasdroger’, ‘trommeldroger’, ‘droogautomaat’. Volgens Google wordt ‘droogkast’ veel meer gebruikt in België dan in Nederland.

Volgens Van Dale is een droogkast simpelweg een kast waarin iets gedroogd wordt. Kijk, zo krijg ik een woordenboek ook vol ;-).

Nu ik erover nadenk, ik herinner me uit mijn jeugd zo’n droogkast, een aan alle kanten open ding, met aan de buitenkant kippengaas en aan de binnenkant vliegengaas. De kast stond op zolder en er werd inderdaad van alles en nog wat in gedroogd: lindebloesems (voor thee), lavendelbloesem en boerenwormkruid (voor een lekker geurtje in de linnenkast), appelschijfjes, pruimen, paddenstoelen (eekhoorntjesbrood en cantharellen), … Je kon er ook vlees in drogen, beweerde mijn moeder, maar dat vertrouwde ze niet erg.

11 01 2008
taalprof

Als het woord [vaat[wasmachine]] zou zijn, zou je verwachten dat ‘was’ meer klemtoon had. Immers, in een samenstelling heeft het eerste lid hoofdklemtoon (zoals in [wásmachine]. De klemtoonverdeling zou dan [1 [2 3]] moeten zijn. In de analyse [[vaatwas]machine] heeft ‘vaat’ de hoofdklemtoon van [vaatwas], en daar komt nog eens de hoofdklemtoon van [[vaatwas]machine] overheen. Dat zou dus een verdeling [[1 3] 2] worden. Wat je volgens mij wel duidelijk hoort.

Als het om het zelfstandig naamwoord ‘vaatwas’ gaat, is in geval van ‘afwas’ natuurlijk ook het zelfstandig naamwoord ‘(de) afwas’ bedoeld, en niet de stam van het werkwoord ‘afwassen’. De analogie met ‘afdroog’ lijkt me dus niet terecht. ‘de vaatwas’ staat inderdaad niet in de woordenboeken, maar het kan een samenstelling zijn van ‘vaat’ met ‘(de) was’. Niet de gewone was, de bonte was of de witte was, maar de vaatwas (ook wel de afwas geheten).

3 04 2013
marjolijn Valster

Nog veel beter is: Zullen we de vaat (het vaatwerk) gaan wassen of afwassen?

11 01 2008
tom

@taalprof: die onderverdeling van u wordt mijns inziens bevestigd door het bestaan van “vaatwasser”. Zegt u eigenlijk vaatwasmachine of afwasmachine? (Of doet u stiekem helemaal niets behalve sleutels ronddragen, en laat u de afwas over aan uw assistenten (inside joke) :) )

11 01 2008
Xavez

Ik heb geen idee van de etymologische afkomst of de leeftijd van het woord afwasmachine (wellicht niet ouder dan het ding op zich, misschien wel jonger), maar kan het niet zijn dat afwas-wasmachine vervormd is tot afwaswasmachine, en nadien tot afwasmachine? Eventueel zelfs in één denk/gebruiksproces?

Just a thougt :).

11 01 2008
Inferis

Wij zeiden thuis ook vaatwasser. Ik heb nooit vaatwasmachine gezegd. Mijn vrouw zegt afwasmachine.

I still prefer vaatwasser, wegens het kortste. ;)

12 01 2008
taalprof

@tom: ik geloof dat ik meestal ‘vaatwasser’ zeg. Maar daar staat tegenover dat ik ook wel eens ‘afdrooghanddoek’ in plaats van ‘theedoek’ zeg. En als ik iets aan machines (of assistenten) kan overlaten, doe ik dat natuurlijk…

@Xavez: ik denk niet dat het woord ouder is dan het ding zelf, dan zou het in een science fictionverhaal moeten hebben gestaan. Jouw etymologie lijkt me tot nader order te ingewikkeld. De eenvoudigste gedachte is dat het woord gevormd is op basis van het idee “een machine voor de afwas”. Totdat het tegendeel bewezen is, geldt altijd de eenvoudigste aanname. Als je vindplaatsen kunt opsporen van ‘afwas

12 01 2008
13 01 2008
taalprof

@tom: leuk gevonden, en je zult het wel niet serieus bedoelen, maar toch: Er zit geen vindplaats bij uit de tijd dat het woord moet zijn ontstaan (en we hadden het over het ontstaan van dit woord), en het zijn heel weinig vindplaatsen. Google zegt wel 24, maar als je ze allemaal bekijkt zijn het er maar 12, en daarvan hebben er vier een verdachte buitenlandse connectie (vakantiefolder, woordjes leren voor Duitsers).

Met deze aantallen zou iemand ook nog overeind kunnen houden dat ‘afwaswasmachine’ weer ontstaan is uit ‘waswasmachine’, want ook dat komt 8 keer voor. ;-)

In een brochure voor vakantiehuisjes in Griekenland vindt Google ook nog eens 1 keer het woord ‘vaatwaswasmachine’.

Maar wacht! ‘Vaat’ is misschien het meervoud van ‘vat’. Zoek eens op ‘vatwasmachine,’ dan rapporteert Google 13300 vindplaatsen. Dat zijn er bij doorbladeren maar 24, maar misschien moet je dan 2,4% van 13300 rekenen. Dat is nog altijd een kleine 300. We zijn eruit: ‘vaatwasmachine’ is ontstaan als meervoud van ‘vatwasmachine’.

13 01 2008
tom

@taalprof: let op achter u! een vatwaswasmachine!!!

(nu komt dat woord ook lekker voor in google, en kunnen taalliefhebbers over honderd jaar zich buigen over vatwaswasmachine!) *pink in mondhoek*

14 01 2008
Maurice Vandebroek

‘Afdrooghanddoek’ is voor mij ook een taalkoe, eigenlijk. En zijn niet alle handdoeken, ook badhanddoeken, bedoeld om af te drogen, jezelf, anderen of de vaat?
Theedoeken heten in Vlaanderen meestal keukenhanddoeken. Nog zo’n noord-zuidverschilletje.

Trouwens, Tom, is de wiki over die verschillen uit de lucht genomen? Als ik op
http://noordzuid.wikidot.com
klik, krijg ik de boodschap “The site does not exist.”
Jammer, want ik was van plan om er bij gelegenheid het een en het ander op te plaatsen, tenminste:

“Als ik ooit eens vijf minuten tijd heb
Dan begin ik er beslist eens aan
Aan ik weet niet wat, maar je zult zien dat
Iedereen er zal verstomd van staan”

14 01 2008
taalprof

@Maurice Vandebroek: taalkoe, akkoord. Maar dan is dit er ook eentje: het intransitieve ‘afdrogen’ verwijst alleen naar de handeling die volgt op de afwas (of het laatste onderdeel daarvan is). ‘Ik droog af’ of ‘Ik ben aan het afdrogen’ kan niet betekenen dat je uit de douche (of onder de douche uit) bent gestapt en jezelf aan het afdrogen bent.

14 01 2008
tom

ik had hem op private staan, en vergeten terug te zetten. Veel plezier ermee!

Tom

15 01 2008
Maurice Vandebroek

@ Taalprof: Inderdaad, ‘ik droog af’ of ‘ik ben aan het afdrogen’ kan blijkbaar alleen maar slaan om dat specifieke onderdeel van de afwas. Zelfs als je iemand anders in bad gestopt heb – een ouder die zijn of haar kind wast, bijvoorbeeld – droog je daarna niet af of ben je niet aan het afdrogen, je kunt ‘afdrogen’ dan alleen overgankelijk gebruiken, met het lijdend voorwerp er specifiek bij vermeld.

Zit goed in elkaar toch, taal.

15 01 2008
Morgada

Ik heb alleen een (ser)vies-schoonmaken-in-de-pompbak(hier geen vernuftigheden over te vertellen?)-handmachine.
Geen vaatafwasdroogblaasmachine hier-o.. Uiterst Jammer.

15 02 2008
Berna

Ik noem de bewuste machien Miep, en die moet niet miepen, maar haar werk doen. Als iemand vraagt waar hij/zij het vuile serviesgoed moet laten is mijn antwoord: in de Miep!
Voordat ik zo’n godsgeschenk had was het altijd: was jij, dan droog ik! En echt waar: elke dag discussie.

9 04 2008
Heino

Mooi probleem om ‘schoon te denken’ .
Een wasmachine wast automatisch. Een toevoeging zorgt er voor dat je kunt zien WAT er gewassen wordt. Zo is er een autowasmachine, een vogelwasmachine en een vaatwasmachine. En niet afwasmachine. Het probleem zit niet bij het woord vaatwasmachine maar bij het woord wasmachine. Daar moet eigenlijk ‘textiel-” voor. Men kon waarschijnlijk bij de introductie van de textielwasmachine niet voorzien dat er vele varianten zouden volgen.

Maar ondanks dit alles vind ik – met Berna- ‘Miep’ de beste benaming.

4 06 2009
Johan Koning

Wij houden het bij Truus. Wel zo makkelijk ;-)

23 04 2012
GroesbeekMC

Niet dat wij er thuis een hebben, maar bij ons heet zoiets gewoon een vaatwasser. Wel zo gemakkelijk.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s




Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

%d bloggers like this: