Krijgenpassief: “slechts” een alternatief?

Het passief staat algemeen bekend als die constructie in het Nederlands waarvoor je worden en een voltooid deelwoord nodig hebt, en waarbij je het lijdend voorwerp van de overeenkomstige actieve zin als onderwerp van de passieve zin behandelt. Hier en daar zal er dan wat discussie opduiken of zijn al dan niet ook het passief kan vormen, en misschien merkt er zelfs iemand op dat als je het passief wil vermijden, er nog een paar alternatieve vormen bestaan. Die alternatieven worden in de ANS netjes opgesomd, en eentje ervan maakt gebruik van het interessante werkwoord krijgen. Is het wel rechtvaardig om het passief met krijgen ’slechts’ als een alternatief voor het passief te bestempelen? Ik neem de verdediging van krijgen op mij!

Na superman… de woordenboekman!

14 december 2001. Een datum die je altijd zal bijblijven. Een man verlaat zijn villa (bouwjaar 1960) in een kneuterig, niet nader genoemd door en door Vlaams dorpje en vertrekt naar het Groot Nederlands Dic… - excuseer, ik verwar mij altijd, het Groot Dictee der Nederlandse Taal. Hij wint het, ondanks moeilijke woorden als jacuzzi en cappuccino. Wie is deze geniale man? Kan hij voor onze samenleving niet iets meer betekenen? Zijn wij fout als we in hem een enorm potentieel zien?

Neen, integendeel: het gaat hier wel degelijk om een man met een sociaal-maatschappelijke relevante roeping. Want wie zal er anders de Van Dale van taalfouten zuiveren?

De redenenen voor het briljante van deze figuur zijn legio. Eindelijk waagt ook eens iemand die er niets van kent een kritische blik op het belangrijkste synchroon-descriptieve woordenboek van de Nederlandse taal. De resultaten zijn verbluffend: het word-documentje op de ietwat krakkemikkige laptop vertoond heel wat errata, waarvoor Van Dale zich diep zou moeten schamen. Hoewel, zo’n fout vinden kan ook een echte kick geven! Waarom basejumpen of de Mount Everest beklimmen als je even goed de Van Dale kan doornomen en betrappen op fouten en inconsistenties zoals het roulette of maximumsnelheid?

Gelukkig, zo blijkt, zijn de redactieleden van Van Dale schappelijk en willen ze met tegemoetkoming van de dagelijkse gebruiker rekening houden. Weinigen zullen het merken, maar in de volgende druk van Van Dale zal het levenswerk van een man schuilen in een –t bij het lemma “adamsappel”.

Een kleine vermelding verdient hij wel, want na dit filmpje weet iedereen dat puristen nooit fouten maken…

Daar ga ik over!

Als je naar Nederland belt, en je vraagt naar iemand die zich bezig houdt met de kantoormeubelen, dan is het antwoord steevast: “De persoon die daarover gaat, is niet aanwezig/in gesprek/niet geïnteresseerd.” Nu is deze zin echt wel een beetje vreemd (voor een Belg), hoewel alle receptionistes die ik aan de lijn had hem gemakkelijk in de mond namen.

Laten we eerst en vooral eens kijken wat er zo vreemd is. De constructie ‘ergens over gaan’ slaat meestal op boeken of films, in het algemeen: iets dat een verhaal omsluit. Bij uitbreiding kan een verhaal op zich ook ergens over gaan. Het feit dat plots een persoon, een levend wezen, ook ergens over kan gaan, is in dat opzicht wel vreemd. Als je immers vraagt waar een boek over gaat, dan vraag je eigenlijk naar de inhoud van het schrijfsel. Kunnen personen ook een inhoud hebben? Of commissies (De commissie die daarover gaat, wil dat de bijdragen voor ARD, ZDF, Deutschlandradio en …)? Of wethouders (Kaderstellend wil ik aan de wethouder die daarover gaat alvast maar uitspreken dat ik dat als volksvertegenwoordiger bij voorbaar en achteraf controlerend … ) En kunnen die min of meer levende wezens dan ‘ergens over gaan’?

Het antwoord hierop is eigenlijk vrij voor de hand liggend. We spreken hier over een geval van metonymie of metafoor (ik kan die twee echt niet uit elkaar houden), waarbij de persoon staat voor de functie die hij uitoefent. PERSOON = FUNCTIE. Dat is iets dat wel meer voorkomt in de taal. Denk maar aan iets dat al eens op Taalkoeien verscheen: “ik sta geparkeerd tegenover de kerk” als je eigenlijk je auto bedoelt. Of het grappige “ik steek nog niet in“, als iemand je vraagt of er al elektriciteit door de kabels gaat. En ik ben er overigens heel erg hard van overtuigd dat er ergens ooit wel mensen zullen zijn die zeggen dat ze rinkelen, als hun GSM afgaat.

Taalverloedering

Deze moet elke rechtgeaarde lezer gezien hebben!

Moet niet/hoeft niet

De titel van de vorige post was “het moet niet altijd ernstig zijn”. Trouwe lezer Maurice merkte op:

Volgens de taaladviesboeken betekent de titel in het Standaardnederlands ‘het is noodzakelijk dat het niet altijd ernstig is’, terwijl hier volgens mij bedoeld is ‘het is niet altijd noodzakelijk dat het ernstig is’. Volgens dezelfde taaladviesboeken zou ‘het hoeft niet altijd ernstig te zijn’ een correctere titel zijn.
http://vrttaal.net/taaldatabanken_master/taalkwesties/m-mz/tk-1070.shtml
http://taaladvies.net/taal/advies/vraag/386/

Een snelle blik op de google resultaten voor “moet niet” leert dat de regel van weleer misschien niet meer zo van toepassing is. Toch blijft een eventueel betekenisverschil niet uitgesloten.

Wat is er aan de hand? Wat is het verschil tussen “het moet niet altijd ernstig zijn” en “het hoeft niet altijd ernstig te zijn”? Is er wel een verschil? Geldt dit ook voor andere werkwoorden? Waarom is het verschil er niet/wel?

Er zou volgens de taaladviesdienst een Noord-Zuid verschil zijn. Het zou interessant zijn als er ook Nederlanders reageerden.