Bloemisterij

29 03 2007

In Kortenberg kan je bloemen gaan halen bij een bloemisterij. Wat is er daar mee aan de hand? “-erij” is blijkbaar een productief suffix dat ook toegepast wordt op meer individuele beroepsnamen die op “-ist” eindigen. En dat is ook vrij logisch: want bij een bloemist hoort een winkel. Daardoor kunnen we nog altijd niet “pianisterij” zeggen. Weet iemand nog gelijkaardige voorbeelden waarbij “-ist” en “-erij” verbonden worden?





Om te infinitieven

27 03 2007

Heel lang geleden hadden mensen het over “usiddjedum gahaban ina”. Dat is Gotisch en betekent zowat ‘ze gingen er op uit om hem te hebben’. Letterlijk staat er echter ‘ze gingen er op uit <hem hebben>. De mensen die Gotisch spraken hadden dus geen ‘te’ nodig, en al helemaal geen ‘om’.

In het Engels hebben de sprekers nog steeds geen ‘om’ nodig:

  • They went out to find him.

In het Nederlands is de ‘te’ al zo gewoontjes geworden, dat er nog een element bij moest, namelijk ‘om’, om alles een beetje duidelijk te maken.

Maar zou het niet kunnen, dat we in de toekomst die ‘te’ helemaal niet meer nodig hebben? In constructies van ‘adjectief + om + infinitief’, zoals ‘dat is interessant om weten’, staat bijvoorbeeld al geen ‘te’ meer.

Nu schijnt het wel dat de constructie zonder ‘te’ al sinds de middeleeuwen rondwaart in onze taal, en dat we dus niet over een recente ontwikkeling spreken. Mocht nu blijken dat het gebruik van ‘om + infinitief’, zonder ‘te’ stijgt, dan is er misschien kans op het verlies van ‘te’. Of misschien toch in bepaalde gevallen.

Ogen en oren open voor infinitieven zonder ‘te’!

- Zo hoorde ik zaterdag, op de Scherpenheuvel uitstap, waar Esther al haar katholieke taalkoe hoorde, de gids zeggen dat het tegenwoordig “goed om leven” is.

- Opzoeken in de corpora van de INL is teleurstellend: geen enkele treffer! Het lijkt erop dat de corpora van het INL niet echt representatief zijn voor ‘dagelijks’ gebruik. Jammer dat het Corpus Gesproken Nederlands zo duur is…





Met alle smurfen…

26 03 2007

… maar niet met dedeze :o)

Peter Arno-Coppen smurft heerlijke taalstukjes in Neder-L, en nu in maart is er een nieuw smurfje verschenen. Ik lag bijna ondersteboven van het smurfen bij het lezen van dit tekstje: de nieuwste evolutie in het geautomatiseerd vertalen is de Smurfentaal.





Katholieke taalkoe

24 03 2007

Bij een boeiend bezoek aan de basiliek van Scherpenheuvel vanmorgen, viel mij op dat voor de ingangspoort van de basiliek “Weesgegroet Maria” stond. Bijzonder daaraan vind ik dat “weesgegroet” aan elkaar geschreven wordt. Dat gebruikt link ik namelijk alleen aan het gebed zelf, zoals in “weesgegroetjes bidden”. Maar de aanspreking in het gebed, leek me nog altijd te bestaan uit twee woorden: “wees” en “gegroet”? Waarom hebben de Scherpenheuvelenaren dat aan elkaar geschreven? Analogie met de naam van het gebed? Of beschouwen ze “weesgegroet” misschien als een adjectief dat “Maria” bepaalt? Dan zou je bijvoorbeeld ook kunnen zeggen: “Wat is Maria toch een weesgegroete maagd!” Hoewel ik twijfel aan die interpretatie, lijkt het me wel leuk!





Woordkoeien

23 03 2007
  • In Utrecht (o.a. in Ondiep, waar ik woon) loopt sinds januari een project dat heet Zuiverafval (waarom dat aan elkaar moet weet ik niet). Er wordt binnen dat project gesproken over zakkenstraten (waar men vuilniszakken gebruikt) en bakkenstraten (waar bakken zijn uitgeleend om afval in te verzamelen). (opgestuurd door Cora)
  • “flaterkater” (Tom) – hopelijk legt hij nog uit wat het betekent?
  • een frigo is een Nederland een koelkast
  • belspeldel (www.belspeldel.be)

Zelf ook woordkoeien gespot? Laat maar komen in de commentaren.





Krijgenpassief

22 03 2007

“Ik krijg het rapport overhandigd”

Wat krijgen we nu, denk je, het passief vorm je toch met worden of zijn? Was dat maar waar. Is bijvoorbeeld een passief met ‘zijn’ eigenlijk wel een passief? ‘Ik ben geopereerd’ bijvoorbeeld, is dat een passief of is dat een adjectief in een koppelwerkwoordconstructie?

Laten we stellen dat het passief meer een gevoel is dan een formeel vormingsprocede met een bepaald hulpwerkwoord. Het gevoel van het passief zou ik dan beschrijven met: het onderwerp heeft niet echt iets in te brengen in de actie die uitgedrukt wordt door het werkwoord. ‘Hij wordt in het ootje genomen’ betekent dat ‘hij’ niet echt iets in de pap te brokken heeft.

Wat denk je van ‘Hij kreeg de brief toegezonden’ of ‘hij had het gras gemaaid gekregen.’? Hier heeft ‘hij’ ook niet veel in de pap te brokken. Maar misschien is mijn uitspraak over ‘het passief als een gevoel’ ook wat overdreven. Toch vind ik de hierboven genoemde zinnen erg speciaal en interessant, temeer omdat ‘hij had het gras gemaaid gekregen’ eerder betekent ‘het is hem gelukt het gras te maaien’, dan ‘het gras werd voor hem gemaaid’.





Als je dorst hebt, er is bier in de frigo

20 03 2007
  • Als je dorst hebt, er is bier in de frigo.

Wat is er vreemd aan deze zin? Denk er even over na, vooraleer ik het verklap…

Vergelijk de zin eens met andere ‘als’ zinnetjes: “als je nu niet zwijgt, krijg je straf., “als je braaf bent, geef ik je een koekje.”

De ‘als je dorst hebt”-zin heeft geen inversie! Hoe komt dat toch maar? Eigenlijk heel eenvoudig: de twee zinnen ‘dorst hebben’ en ‘er is bier in de frigo’ hebben helemaal niets met elkaar te maken. Het is toch niet zo dat als je dorst hebt, er plots bier in de frigo verschijnt? Dat bier stond er al, of je hebt een magische koelkast.

Dit soort voorwaardelijk zinnen noemt men in de literatuur ‘commentarierend’. ‘Als je dorst hebt’ geeft commentaar op ‘het bier in de frigo’, om de aanwezigheid van dat bier relevant te maken.

Syntactisch gezien staat ‘als je dorst hebt’ niet helemaal in de zin, aangezien er dan twee zinsdelen voor de persoonsvorm zouden staan (er is immers geen inversie). En dat kan niet. ‘Als je dorst hebt’ is dus een losstaand feit dat eventjes in de aanloop van de zin is opgenomen. Volgens mij zit er ook een korte pauze tussen ‘als je dorst hebt’ en ‘er is bier in de frigo’.








Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.