De afmeting

31 01 2006

Op vrtnieuws.net las ik Door de kleine afmeting van de fijne stofdeeltjes zullen de concentraties binnenshuis niet veel lager zijn dan in de buitenlucht. Even nakijken op Google leverde 107 000 resultaten op voor “de afmeting” en 408 000 resultaten voor “de afmetingen” (enkel in het Nederlands). Variatie, en dus: taalkoe-alarm. Afmetingen staat -stond?- waarschijnlijk in het meervoud omdat het een soort product is van de hoogte, breedte en diepte van een voorwerp. Maar dat product wordt zo niet meer gezien. Het is tegenwoordig waarschijnlijk meer een eigenschap van een voorwerp. Een voorwerp heeft een afmeting, niet heeft afmetingen. En dat heeft dan zijn weerslag op de taal.





Want

30 01 2006

Er is iets aan de hand met want. Je kan zowel We gaan niet wandelen omdat het regent als We gaan niet wandelen, want het regent. Daarbij moet je er dan wel rekening mee houden dat je bij omdat bijzinsvolgorde, en bij want hoofdzindsvolgorde gebruikt. Volgens mij is dat ook de reden waarom je nieuwsgierige kindervragen niet kunt beantwoorden met want:

- Mama, waarom is die auto geel?
- Omdat de mensen van die auto dat een mooie kleur vinden, lieverd.
*Want de mensen van die auto vinden dat een mooie kleur, lieverd.

Dat het gebruik van want niet mogelijk is in zo’n antwoordzinnen, zal wel te maken hebben met die woordvolgorde. Toch is dat erg gek: er zijn heel wat andere nevenschikkende voegwoorden die ook perfect aan het begin van een nieuwe zin kunnen staan: en (de bijbel staat er vol van!), maar, of, … Misschien heeft het ook wel iets te maken met de vraag-antwoord-situatie?





Vallen te

29 01 2006

gespot door: Djivy

“Waar er normaal gesproken een uitbundige ‘het kan niet op’-sfeer heerst, viel er dit jaar een toenemende ‘ja, maar…’ aan toegevoegd te zijn.”
(Auto Motor & Sport, editoriaal door Bas Heideman)
Viel er (…) aan toegevoegd te zijn?
Mogelijke verklaringen:
- dit is gewoonweg fout; ofwel vervang je ‘viel’ door ‘bleek’, ofwel vervang je ‘aan toegevoegd te zijn’ door ‘te bespeuren’.
- dit is geen fout maar een weinig gebruikte vorm van het ww vallen, nl.
val·len te (ww.)
1 op een bepaalde manier zijn
zoals door de Hedendaags Van Dale opgetekend.
Wat denk je?
En zouden wij Vlamingen niet eerder opteren voor:
“Heerst er normaal gesproken een uitbundige ‘het kan niet op’-sfeer, viel er dit jaar een toenemende ‘ja, maar…’ te bespeuren.
Antwoord:
En wat dacht je van:
- dat valt nog te bezien.
- dat valt af te wachten.
Ik denk dat vallen een vrij specifiek gebruik kent in een bepaald aantal vaste verbindingen, zoals bijvoorbeeld die twee die ik hier aanhaalde, of zoals die ene wat jij zei te bespeuren vallen. De verbinding van vallen met toevoegen is blijkbaar minder gebruikelijk, en daardoor zal je dat als vreemd aanvoelen.
Enkele korte artikeltjes uit de E-ANS: klik, klik, klik.




Maken

29 01 2006

Dat maakt dat sommige lichaamsfuncties, zoals die van de lever, verstoord kunnen raken. (vrtnieuws.net) Wat betekent maken. In deze zin betekent het ervoor zorgen dat. Taalkoe! Die betekenis staat nog niet in de Van Dale. Ok, je kan discussiëren over betekenis 3, in de genoemde toestand of positie brengen. Maar in de Grote Van Dale luidt het voorbeeld bij die betekenis: iemand voorzitter maken. Niet relevant dus. Die GVD zegt wel dat het in de spreektaal gebruikelijk is als veroorzaken. Dat is een beetje deze betekenis hier: het heeft lang geregend en dat maakt dat het land zo drassig is. Maar op vrtnieuws.net staat het wel duidelijk in de geschreven taal. Benieuwd of het fenomeen zich verspreid?





Contaminatie (2)

28 01 2006

De betogers maakten ook klaar en duidelijk dat ze niet willen dat Fatah deel uitmaakt van een regering die geleid wordt door Hamas. (vrtnieuws.net) Iets klaar en duidelijk maken. Dat is grappig! Ik dacht dat het was iets duidelijk maken en dat is toch klaar en duidelijk. Een contaminatie dus. Maar wel een heel speciale. Laten we ‘Alles Kan Beter’-gewijs daar wat verder op in gaan. Bijvoorbeeld:

  • Ik hield hem kort en bondig. (Iemand kort houden; iets is kort en bondig uitgelegd)
  • Dat is een dubbel en dikke vriend (Een dikke vriend; dubbel en dik verdiend)




Voor mijn ouders een bos bloemen

28 01 2006

Ik heb er mij ook eentje aangeschaft. Trouwe taalkoe-leverancier Pietel.be toont in zijn comments (hier: Jonna) de volgorde van de objecten in het Nederlands. Er is het direct object (DO), of lijdend voorwerp. Mij is het indirect object (IO), hier in de vorm van een wederkerig voornaamwoord (wederkerend?). Het DO staat voor het IO, en dat is zogoed als altijd het geval, let maar op! De taalkoe is dat je het eigenlijk ook, zonder dat er verwarring bestaat, ook kan omdraaien: ik heb mij er ook eentje aangeschaft. De prototypische zin voor de volgorde van DO en IO is: Ik kocht een bos bloemen voor mijn ouders. Opvallend is dat voor deze prototypische zin de omkering van objecten niet kan. Taalvariatie! In de perifere zinnen, dat zijn dus de niet-prototypische zinnen, gaat dat wel. Opletten blazen dus om prototypische zinnen te vinden, met geëxpliciteerde objecten (niet er of een persoonlijk voornaamwoord), die in een omgekeerde volgorde staan.





Feit is

28 01 2006

Vraag is of dat de juiste strategie is en of die in ieders belang werkt. (vrtnieuws.net) Met deze zin is er iets aan de hand. Uiteraard heeft de VRT er dan een regeltje voor. Maar waar komt de constructie vandaan? Joop van der Horst –die eigenlijk een impliciete invloed heeft op dit weblog- heeft het al besproken aan de hand van de feit is zinnen. Lees zijn boek Geschiedenis van het Nederlands in de twintigste eeuw.
Een zinnetje eruit wil ik u niet besparen, ook omwille van de duidelijkheid hier:
De verandering betreft het niet meer nodig zijn, of zelfs overbodig worden, of op den duur wellicht zelfs onmodgelijk worden, van een lidwoord bij feit, gevolg, oorzaak, enzovoort, als deze woorden vooraan staan in zinnen met een naamwoordelijk gezegde, waarin ze fungeren als predikaatsnomen. (p. 216)
Oef. Probleem met de zin van vrtnieuws.net is dat er nog of staat tussen is en dat. Is het dan ook nog een feit is zin? Maar het fenomeen is zich aan het verspreiden. Let maar op!








Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.